Kiedy wszyscy stawiają na „więcej”, Francuzi mieli odwagę powiedzieć „mniej”. Citroën AX jest lekkie jak piórko, ale w tym właśnie tkwi cała jego siła. Ten samochód niczego nie udaje. Jest dokładnie tym, na co wygląda – tanim, ekononicznym miejskim autkiem.
W latach 80. Citroën miał w ofercie cztery miejskie auta i jeden podstawowy problem: żadne nie było szczególnie dobre. 2CV już wtedy stanowiło obiekt muzealny, natomiast nowoczesne LN/LNA było zbyt „peugeotowskie” i za małe. Większy Axel był z kolei totalną porażką a dziwna Visa była niezrozumiana przez nabywców. Odpowiedzią Citroëna na zagmatwaną sytuację został model AX.
AX zastąpił zarówno Visę jak i Axela, zapewniając Citroënowi model segmentu małych aut, odpowiadający w końcu potrzebom rynkowym lat 80. Nowy model robił to oczywiście na swój własny, nietuzinkowy sposób. Kiedy inne małe hatchbacki stawały się coraz większe, cięższe i bardziej dorosłe, Citroën AX spytał z przekąsem „A po co?” i poszedł w przeciwną stronę. Z maksymalnej prostoty i minimalnej masy uczynił swoich największych sprzymierzeńców. Dzięki temu, AX zapewniał rekordowo niskie koszty utrzymania, stając się idealnym kompanem codziennej jazdy.
Odważne pomysły
W 1981 roku Citroën rozpoczął prace nad nowym, podstawowym modelem w gamie nazwanym roboczo „Projet S9″. W trakcie prac, Francuzi garściami czerpali z doświadczeń wcześniejszego projektu, superekonomicznego Citroëna ECO 2000. Głównie w kwestii dopracowania aerodynamiki oraz niskiej masy. Rezultatem było bardzo aerodynamiczne jednobryłowe nadwozie nowego pojazdu. Niestety, nowoczesny projekt został zmiażdżony w klinikach konsumenckich. Ponad połowie badanych takie nadwozie się nie podobało, określając je jako zbyt radykalne.
Citroën zdecydował się więc znacznie ugrzecznić swój projekt. Pomógł w tym należący wtedy do koncernu PSA Talbot, który równolegle do „Projet S9″, pracował nad następcą swojego modelu Samba. Na tym etapie, szefostwo PSA uznało, że najkorzystniejsze będzie jeśli obie marki opracują jedną, wspólną konstrukcję. Jednak kilka lat później, fatalna sytuacja rynkowa Talbota zmusiła szefostwo PSA do podjęcia decyzji o likwidacji marki. Powstające auto przypadło więc w całości Citroënowi.
Muszkieter wagi piórkowej
Citroën przedstawił gotowy model AX podczas targów motoryzacyjnych w Paryżu w 1986 roku. Początkowo tylko jako trzydrzwiowy hatchback, za to w aż sześciu wersjach; 10E i 10RE z silnikiem 1.0/45 KM, 11 TE i 11TRE z silnikiem 1.1/60 KM oraz 14TRS i 14TZS z silnikiem 1.4/75KM. Odmiana pięciodrzwiowa dołączyła rok później.
W przeciwieństwie do wcześniejszych modeli marki, AX nie szokował awangardowym wyglądem. W zamian, robił furorę wybitnie niską masą własną. Citroën AX w podstawowej wersji ważył jedynie 640kg, czyli o ponad 100kg mniej niż przeciętne auto tej samej klasy! Francuzi osiągnęli to dzięki zastosowaniu lekkiej konstrukcji i blach tak cienkich, że miejscami przypominały bardziej folię aluminiową. W środku też wszystko było cieniutkie i delikatne, a na drzwiach królowała goła blacha.
AX w odczuciach mocno przypominał metalową puszkę, ale w zamian oferował rekordowo niskie zużycie paliwa. Piórkowa waga razem z dopracowanym pod kątem aerodynamiki nadwoziem (opór powietrza Cx 0,31, jeden z najlepszych w klasie), czyniły cuda. Wyposażony w silnik diesla 1.4 D Citroën AX ustanowił zresztą w 1989 roku rekord Guniessa na najoszczędniejszy samochód produkcyjny. Na liczącej 1609 km trasie z Dover do Barcelony, AX spalił średnio tylko 2,7 litra na 100km!
Mały, wielki samochód
Citroën AX zachwycał nie tylko niskim zużyciem paliwa, ale też przestronnością kabiny. Choć należał do jednych z najmniejszych aut w swojej klasie, pasażerowie z pewnością tego nie odczuwali. W nadwoziu o długości 349 cm i szerokości raptem 156 cm, Francuzi wyczarowali zaskakująco przestronne wnętrze z pojemnym bagażnikiem. Fakt, nie było wybitnie komfortowe a już na pewno nie ciche, ale w miejskim aucie wystarczało.
Od oszczędzania do sportu i… w teren
Choć AX kojarzy się przede wszystkim z ekonomią, Citroën szybko udowodnił, że lekkie auto może dostarczać także sporo frajdy. Kilka miesięcy po debiucie AX, do gamy dołączyła wersja Sport z silnikiem 1.3 z dwugardzielowym gaźnikiem i mocy 95 KM. Większą sławę zdobyła jednak przedstawiona w 1987 roku słabsza werja GT o mocy 85 KM. Na samym szczycie stało oczywiście AX GTI, wyposażone w silnik 1.4 z wtryskiem, rozwijający 100 KM.
Dzisiaj takie wartości nie robią żadnego wrażenia, ale w tak lekkim aucie oznaczały osiągi godne znacznie większych i mocniejszych samochodów. Sportowe AX prowadziły się niezwykle żywiołowo. Nic dziwnego, że szybko trafiły na rajdowe oesy i do amatorskich wyścigów, gdzie przez lata uchodziły za jedne z najlepszych baz do tanich rajdówek.
W 1991 roku, Citroën przedstawił nawet AX z napędem 4×4. Odpowiedź na sukces Fiata Pandy 4×4 nie zdobyła jednak popularności i stanowi dzisiaj niezwykłą rzadkość.
Rynkowy hit
Koncepcja auta bardzo przypadła do gustu nabywcom i już w 1990 roku z taśm produkcyjnych zjechał milionowy egzemplarz Citroëna AX. Z kolei w lipcu 1991 roku Citroën wprowadził wersję po liftingu. Na zewnątrz nowy model wyróżniał się lekko przeprojektowanym pasem przednim, z centralnie umieszczonym logo. Większe zmiany zaszły we wnętrzu, gdzie pojawiła się zupełnie nowa deska rozdzielcza z materiałów o lepszej jakości. Aby sprostać ostrzejszym normom emisji spalin, od 1992 roku we wszystkich silnikach montowano katalizator i wtrysk paliwa, zamiast stosowanych do tej pory gaźników.
Jednym z wyróżników Citroëna AX, praktycznie przez cały okres produkcji, była ogromna liczba edycji specjalnych. Zaczęło się już w marcu 1987 wersją Hit FM, a niedługo potem pojawiła się wersja K-Way. Francuzi wprowadzali potem całą masę innych edycji takich jak En Vogue, Furio, Miami, Olympique, Saxo, Air France Madame, Tonic, Harmonie czy Salsa.
Następcą Citroëna AX został w 1995 roku model Saxo, ale zgodnie z francuską tradycją, produkcję starszego modelu kontynuowano. Ostatecznie, produkcję AX zakończono 12 lat po jego debiucie, w 1998 roku. Przez ten czas z linii montażowych fabryk we Francji, Portugalii, Hiszpanii i Maroko zjechało
2 561 432 egzemplarzy. Czyni to z Citroëna AX jeden z najpopularniejszych modeli w historii marki.
O miniaturze – Citroën AX
Ta miniaturka Citroëna AX w skali 1/43 to absolutny klasyk. Odlew IXO-PCT wykorzystany przez wydawnictwa Altaya i Edicola jest na rynku już od około 20 lat. Pomimo swojego wieku, nadal wygląda dobrze. Ja nie znajduję w nim większych wad. Proporcje nadwozia są prawidłowe, modelik jest dobrze złożony i ma wiele detali.
Producent zastosował stary, francuski wzór rejestracji FNI. Liczba “77” oznacza w niej departament Seine-et-Marne, położony na wschód od Paryża, obejmujący m.in okolice Disneylanda.
Na szczęście, w modeliku nie musiałem dokonywać wielu zmian. Jedyną modyfikacją było dodanie szkiełek w bocznych lusterkach.
Zapraszam Was do obejrzenia zdjęć modeliku w galerii oraz odwiedzenia MiniAutomobili na mediach społecznościowych, Facebooku i Instagramie!
*** ENGLISH ***
While everyone seems to be chasing “more”, the French dared to say “less”. The Citroën AX is featherweight, but that’s exactly where its strength lies. This car doesn’t pretend. It’s exactly what it seems: a cheap, economical city car.
In the 1980s, Citroën had four city cars in its lineup and one fundamental problem: none of them was particularly good. By then, the 2CV had already become a museum piece, while the modern LN/LNA was just a “copy-paste” Peugeot model and also proved too small. The larger Axel meanwhile turned out to be an outright flop, while the quirky Visa never really won buyers over. Citroën aimed to tidy up this clutter with the AX.
The AX replaced both the Visa and Axel, finally giving Citroën a small car to meet market demands of the 80s. Of course, it did it in its own, unconventional way. While other small hatchbacks grew larger, heavier and more mature, the Citroën AX cheekily asked “What for?” and headed in the opposite direction. It became best friends with maximum simplicity and minimal weight. Thanks to this, the AX delivered exceptionally low running costs, making it the perfect companion for everyday driving.
Bold ideas
In 1981, Citroën began developing a new entry-level model codenamed “Projet S9”. The company drew heavily on the experience gained from the earlier Citroën ECO 2000 programme, particularly its work on aerodynamics and weight reduction. The result was a sleek, highly aerodynamic one-box design. Unfortunately, the consumer clinics absolutely crushed the bold design. More than half of the participants disliked its appearance, calling it too radical.
Citroën therefore decided to tone the design down considerably. Help came from fellow PSA brand Talbot, which was simultaneously developing a successor to their Samba. At this stage, PSA’s management decided that the most sensible approach would be for both brands to develop one, shared design. However, Talbot’s worsening market position soon sealed its fate. When PSA axed the brand a few years later, Citroën inherited the design in its entirety.
The featherweight musketeer
Citroën presented the production-ready AX at the 1986 Paris Motor Show. Initially offered only as a three-door hatchback, but in six variants; the 10E and 10RE with a 1.0-litre 45 hp engine, the 11TE and 11TRE with a 1.1-litre 60 hp engine and the 14TRS and 14TZS with a 1.4-litre 75 hp engine. The five-door model arrived the following year.
Unlike the brand’s earlier models, it didn’t shock audiences with avant-garde styling. Instead, it caused a sensation with its exceptionally low kerb weight. The entry-level model tipped the scales at just 640 kg—over 100 kg lighter than the average car in its class! The French achieved this through lightweight engineering and using sheet metal so thin, it resmbled tin foil in places. Inside, everything was equally thin and delicate, with the door panels being little more than exposed sheet metal.
The AX felt very much like a metal tin, but it made up for it with exceptionally low fuel consumption. Its featherweight construction, combined with an aerodynamically refined body (drag coefficient of 0.31, one of the best in its class), worked wonders. In fact, in 1989 the 1.4-litre diesel-powered Citroën AX set a Guinness World Record for the most fuel-efficient production car. Covering the 1,609 km route from Dover to Barcelona, it averaged just 2.7 litres per 100 km!
A little, big car
The Citroën AX’s appeal extended beyond its impressive fuel economy. It also offered a remarkably spacious cabin. Although it ranked among the smallest cars in its class, its occupants would hardly have noticed. In a body just 349 cm long and only 156 cm wide, the French managed to conjure up a surprisingly roomy cabin with a spacious boot. True, it wasn’t particularly comfortable and it certainly wasn’t quiet, but it certainly did the job for a supermini.
From economy to performance…and off-road
Although the AX is best known for its fuel economy, Citroën quickly proved that a lightweight car is indeed great fun to drive. Just months after its launch, the AX Sport arrived with a 95 hp 1.3-litre engine fed by a twin carburettor. Even so, it was the milder 85 hp GT, introduced in 1987, that became the better-known model. Topping the range was, of course, the AX GTi, whose fuel-injected 1.4-litre engine produced 100 hp.
Today, those figures may not seem particularly impressive, but in a car this light they translated into performance worthy of much larger and more powerful machines. The sporting AX models were exceptionally lively to drive. Unsurprisingly, they soon became a familiar sight on rally stages and at amateur racing events, earning a reputation as one of the best low-cost rally car platforms.
Citroën even launched a four-wheel-drive AX in 1991. Intended to rival the successful Fiat Panda 4×4, it failed to catch on and has since become one of the rarest versions of the model.
A sales hit
Buyers quickly embraced the AX’s concept, and by 1990 the one-millionth example had already rolled off the production line. In July 1991, Citroën introduced a facelifted version of the model. Externally, it was distinguished by a subtly redesigned front end featuring a centrally positioned chevron badge. The interior received a more substantial overhaul, including an all-new dashboard made from better-quality materials. From 1992, stricter emissions standards led to catalytic converters and fuel injection being fitted across the range, replacing the carburettors previously used.
One of the Citroën AX’s defining characteristics throughout almost its entire production run was the sheer number of special editions. It all began in March 1987 with the Hit FM edition, soon follwed by the K-Way. Citroën then launched countless others, such as; En Vogue, Furio, Miami, Olympique, Saxo, Air France Madame, Tonic, Harmonie and Salsa, just to name a few.
The Saxo replaced the Citroën AX in 1995, although, in typical French fashion, the older model remained in production. The AX’s career finally came to an end in 1998, twelve years after its launch. By then, 2,561,432 units had been built at factories in France, Portugal, Spain and Morocco. That makes the Citroën AX one of the most successful models in the brand’s history.
About the miniature – Citroën AX
This 1:43 scale Citroën AX miniature is an absolute classic. The IXO-PCT die-cast model, used by publishers Altaya and Edicola, has been on the market for around 20 years. Despite its age, it still looks great. I genuinely struggle to find any major flaws in it. The body proportions are accurate, the model is well put together and it includes plenty of detailed features.
The manufacturer used the old French FNI-style registration plate design. The number “77” identifies the Seine-et-Marne department, located east of Paris and including areas such as the surroundings of Disneyland.
Fortunately, I didn’t have to make many changes to the model. The only modification I made was adding glass-effect to the wing mirrors.
Feel free to check the photo gallery and of course visit MiniAutomobile on social media, Facebook and Instagram!
